डॉ. मनमोहन सिंग बद्दल माहिती
डॉ. मनमोहन सिंग हे केवळ भारताचे माजी पंतप्रधान नव्हे तर जागतिक पातळीवर ख्याती मिळवलेले अर्थशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांचे जीवनप्रवास, शिक्षण, कारकीर्द आणि योगदान हे अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरले आहे.
प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण
- जन्म: 26 सप्टेंबर 1932 रोजी गाह (आत्ताचे पाकिस्तान) येथे शीख कुटुंबात झाला. भारत-पाकिस्तान फाळणीनंतर त्यांचे कुटुंब भारतात स्थलांतरित झाले.
- शिक्षण प्रवास:
- पंजाब युनिव्हर्सिटी, चंदीगड: तेथे बी.ए. (ऑनर्स) आणि एम.ए. (अर्थशास्त्र) पदवी घेतली.
- केंब्रिज युनिव्हर्सिटी: सेंट जॉन्स कॉलेजमधून अर्थशास्त्रात द्वितीय पदवी मिळवली.
- ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी: येथे डी. फिल. (डॉक्टरेट) केली. ऑक्सफर्डमध्ये त्यांना "Adam Smith Prize" ने सन्मानित केले गेले.
प्रोफेशनल कारकीर्द
- प्राध्यापक आणि संशोधक: पंजाब युनिव्हर्सिटी आणि दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये अध्यापन केले. 1971 साली जागतिक बँकेचे सल्लागार म्हणून नियुक्त झाले.
- अर्थव्यवस्थेतील योगदान: 1982-1985 या काळात रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे गव्हर्नर आणि 1985-1987 या काळात योजना आयोगाचे उपाध्यक्ष होते.
- अर्थमंत्री (1991-1996): भारताच्या आर्थिक संकटाच्या वेळी, त्यांनी LPG धोरण (उदारीकरण, खासगीकरण, जागतिकीकरण) लागू केले.
पंतप्रधानपद (2004-2014)
डॉ. मनमोहन सिंग यांनी 10 वर्षे (दोन टर्म) पंतप्रधान म्हणून काम केले. त्यांच्या कार्यकाळात भारताने आर्थिक प्रगती आणि सामाजिक विकासाचा वेगवान टप्पा गाठला.
महत्त्वाचे योगदान
- कृषी आणि ग्रामीण विकास: मनरेगा (Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act) सुरू केले.
- शिक्षण: आरटीई (Right to Education) कायदा लागू केला.
- आरोग्य: राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान (NRHM) सुरू केले.
- आंतरराष्ट्रीय संबंध: अमेरिकेशी अणुकरार केला.
स्वभाव आणि व्यक्तिमत्त्व
डॉ. मनमोहन सिंग हे शांत, संयमी आणि तटस्थ स्वभावाचे नेते मानले जातात. त्यांनी कधीही विवादग्रस्त राजकारणात पडणे टाळले. कठोर निर्णय घेताना त्यांनी सर्वसमावेशक विचार केला.
व्यक्तिगत जीवन
- पत्नी: गुरशरण कौर
- मुली: तीन मुली - उपिंदर, दमन, आणि अमृत
पुरस्कार आणि सन्मान
- आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार: "Honorary Doctorate" अनेक विद्यापीठांकडून.
- भारतीय सन्मान: 1987 मध्ये "पद्मविभूषण" पुरस्कार.
वारसा
डॉ. मनमोहन सिंग यांना भारताच्या आधुनिक अर्थव्यवस्थेचे शिल्पकार मानले जाते. त्यांची प्रामाणिकता, विद्वत्ता, आणि निस्वार्थ नेतृत्व हे नेहमीच प्रेरणादायी राहतील.
