2. कल-आवड (अभिरूची)

🌿 कल-आवड (अभिरूची)

अर्थ :

अभिरूची म्हणजे एखाद्या गोष्टीबद्दल व्यक्तीला वाटणारी विशेष आवड किंवा ओढ होय.
दैनंदिन व्यवहारात आपण तिला ‘आवड’ असे म्हणतो.
उदा. – "मला क्रिकेट खेळायला आणि पाहायला आवडते" म्हणजे मला क्रिकेट विषयी अभिरूची आहे.

विद्यार्थ्याला एखाद्या विषयात, क्रियेत किंवा क्षेत्रात विशेष आकर्षण वाटते, त्या मानसिक प्रवृत्तीला अभिरूची म्हणतात.

👉 मॅकड्युगलचे मत : "बालकाची एखाद्या विषयात असणारी आवड म्हणजेच अभिरूची."

अभिरूचीचे स्वरूप :

• अभिरूची ही सुप्त अवधान असते.
• अवधान प्रकट झाले की तीच कार्यकारी रूपातील अभिरूची ठरते.
• अभिरूची ही नैसर्गिक (जन्मजात) किंवा संपादित (अनुभवातून आलेली) असू शकते.

अभिरूचीचे महत्त्व :

1. अभिरूची ही अवधानाची गुरुकिल्ली आहे.
2. अभिरूचीमुळे अवधानास जन्म मिळतो.
3. नैसर्गिक व संपादित अभिरूची विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यावर परिणाम घडवते.
4. यश मिळत गेले की अभिरूची वाढत जाते.
5. अभिरूची विद्यार्थ्याच्या अध्ययनात सक्रिय सहभाग, आनंद व प्रेरणा निर्माण करते.

🌿 अभिरूचीची वैशिष्ट्ये व उपक्रम

अभिरूचीची वैशिष्ट्ये :

• व्यक्ती परत्वे अभिरूची भिन्न असते.
• अभिरूची नैसर्गिक किंवा संपादित असते.
• अभिरूचीबाबत व्यक्ति भेद आढळतात.
• अवधान व अभिरूची एका नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.
• आवड व अभिरूची असेल तर कार्य आनंदाने होते.

अभिरूची / आवड निर्माण करण्यासाठी शिक्षकांनी राबवायचे उपक्रम :

1. अध्यापन प्रभावी व मनोरंजक करावे.
2. सहशालेय उपक्रम अध्यापनाबरोबर घ्यावेत.
3. प्रदर्शने व सहली विषयाच्या संदर्भात आयोजित कराव्यात.
4. यश मिळाल्यावर कौतुक / बक्षिस द्यावे.
5. प्रत्यक्ष कृतियुक्त अध्ययनावर भर द्यावा.
6. विद्यार्थ्याची इच्छा / आवड / अभिरूची जाणून घ्यावी.

📘 अभिरूचीवर आलेले प्रश्न

प्रश्न 1 (2013 - पेपर 2)

खालीलपैकी अवधानाला नियंत्रित करणारा बाह्यपटक कोणता?

• 1) अभिरुची
• 2) तात्कालिक गरजा
• 3) सवय
• 4) परिवर्तन ✅

उत्तर: पर्याय 4) परिवर्तन

प्रश्न 2 (2016 - पेपर 2)

खाली दिलेल्या अभिरुचीविषयीच्या विधानामध्ये कोणते विधान योग्य नाही?

• 1) अभिरुचीच्या बाबतीत खूप व्यक्तिभेद आढळतात.
• 2) अनेक गोष्टींबद्दल आपली अभिरुची संपादित असते.
• 3) एखाद्या विषयाबद्दल आपल्या मनात अभिरुची असेल तर त्या विषयाकडे आपले अवधान वळते.
• 4) अभिरुची ही अवधानाचे व्यक्त स्वरूप आहे ❌

उत्तर: पर्याय 4) अभिरुची ही अवधानाचे व्यक्त स्वरूप आहे.

प्रश्न 3 (2017 - पेपर 1)

अवधान केंद्रीकरण करण्यास अभिरुची महत्त्वाची भूमिका बजावते, यासाठी खालीलपैकी कोणते विधान समर्थन करत नाही?

• 1) अभिरुची ही नैसर्गिक व संपादित नसते ❌
• 2) अध्ययनार्याला यश मिळते गेले की अभिरुची निर्माण होते.
• 3) शिक्षकाच्या व्यक्तिमत्त्वाचा परिणाम अवधान व अभिरुची निर्माण करण्यास होतो.
• 4) विविध उपक्रमांचा वापर केल्यास मुलांमध्ये अभिरुची निर्माण होऊन त्यांचे अवधान शिक्षणाकडे खेचले जाते.

उत्तर: पर्याय 1) अभिरुची ही नैसर्गिक व संपादित नसते.

प्रश्न 4 (2014 - पेपर 2)

अवधान नियंत्रित करणाऱ्या बाबींमध्ये बाह्यपटक कोणता?

• 1) तात्कालिक गरज
• 2) आवर्तने ✅
• 3) सवय
• 4) वृत्ती

उत्तर: पर्याय 2) आवर्तने